HOME

 NIEUWS
Nieuws
Agenda
Nieuwsbrieven

 ZOEKEN
Archievenoverzicht
Doorzoek de bronnen
Via archieven.nl
Kranten
Beeldbank
Bibliotheek

 ORGANISATIE
Adresgegevens
Werkgebied
Bestuur, medewerkers
Beleidsstukken
Jaarstukken

 DIENSTVERLENING
Reserveren stukken

 LOKALE HISTORIE

 COLLECTIE DEYS
In de bibliotheek
In de beeldbank

 KROMME RIJN
   SYMPOSIUM


 VRIEND WORDEN?

 LINKS




Zoekpagina in archieven en inventarissen


Uw zoekacties: Nederlandse Hervormde gemeente Nederlangbroek
x382 Nederlandse Hervormde gemeente Nederlangbroek
Uitleg bij archieftoegang

Een archieftoegang geeft uitgebreide informatie over een bepaald archief.

Een archieftoegang bestaat over het algemeen uit de navolgende onderdelen:

• Kenmerken van het archief
• Inleiding op het archief
• Inventaris of plaatsingslijst
• Eventueel bijlagen

De kenmerken van het archief zijn o.m. de omvang, vindplaats, beschikbaarheid, openbaarheid en andere.

De inleiding op het archief bevat interessante informatie over de geschiedenis van het archief, achtergronden van de archiefvormer en kan ook aanwijzingen voor het gebruik bevatten.

De inventaris of plaatsingslijst is een hiërarchisch opgebouwd overzicht van beschreven archiefstukken. De beschrijvingen zijn formeel en globaal. Het lezen en begrijpen van een inventaris behoeft enige oefening en ervaring.

Bij het zoeken in de inventaris wordt de hiërarchie gevolgd. De rubrieken in de inventaris maken deel uit van de beschrijving op een lager niveau. Komt de zoekterm in een hoger niveau voor, dan voldoen onderliggende niveaus ook aan de zoekvraag.

382 Nederlandse Hervormde gemeente Nederlangbroek
Zoek in deze inventaris
>
Zoektermen
Zoektips!

Wildcards kunnen het zoeken vergemakkelijken:

  • Een ? (vraagteken) vervangt een letter
  • Een * (sterretje) vervangt een aantal letters
  • Door een $ (dollarteken) voor een zoekterm te zetten, zoekt u naar woorden die op elkaar lijken.

Meer zoektips vindt u hier.

 
 
Inleiding
1. Geschiedenis
382 Nederlandse Hervormde gemeente Nederlangbroek
Inleiding
1. Geschiedenis
De kerk van Neerlangbroek behoorde in de middeleeuwen tot het bezit van het Utrechtse domkapittel. Zij was een dochterkerk van de parochiekerk van Doorn. Het collatierecht was evenwel in handen van de Domproost *  . Daar het archief van de middeleeuwse parochie uiteraard niet meer voorhanden is, zijn wij voor de parochiegeschiedenis van vóór de Reformatie aangewezen op de schaarse verwijzingen in de wel bewaard gebleven kerkelijke archieven. Meer gegevens bieden de bronnen uit de tijd van de invoering van de Hervorming, met name de archieven van de Staten van Utrecht en de meerdere organen van de gereformeerde kerk en het hier beschreven archief van de gemeente.
Bij plakkaat van 26 augustus 1581 werd door de Staten van Utrecht de uitoefening van de rooms katholieke eredienst in het Sticht verboden en de gereformeerde leer als enige publieke kerk erkend. Maar de wereldlijke overheid, waarin libertijnse regenten met een weinig dogmatische opvatting van de nieuwe leer een overheersende positie innamen, zette weinig kracht achter het hervormingsproces op het platteland. Dat was althans het geval in de periode vóór 1619, toen als uitvloeisel van de synode van Dordrecht de indeling van de gereformeerde kerk in classicale ressorten ook in Utrecht haar beslag kreeg. Neerlangbroek kwam daarbij te ressorteren onder de classis Wijk bij Duurstede. Voordat het zover was zou nog heel wat strijd gevoerd worden tussen de orthodoxe calvinistische geestelijkheid en de tot tolerantie geneigde overheid, met als belangrijkste inzet de strijdvraag over het gezag in kerkelijke aangelegenheden. Voorlopig hielden de regenten de touwtjes strak in handen, maar om de predikanten niet geheel van zich te vervreemden werd in 1593, op last van de Staten van Utrecht, een commissie benoemd
die de kerken op het platteland diende te visiteren. De bevindingen van de commissie waren weinig bemoedigend *  . Vele predikanten of wat daar voor moest doorgaan waren nog min of meer de oude leer toegedaan. Ook al doordat het op dat moment aan geschoolde krachten ontbrak waren zij voorlopig door de Staten gehandhaafd, op voorwaarde dat zij niet openlijk de katholieke eredienst zouden uitoefenen.
Voor wat Neerlangbroek betreft viel dat nog wel mee, gezien de abuysen die elders werden geconstateerd. Het kerkgebouw stond er goed bij en de predikant Jan Anthonie van Bemmel hield er regelmatig zijn predikdiensten. Over Van Bemmel wordt medegedeeld, dat hij reeds 40 jaren achtereen herder is geweest van de parochie, aanvankelijk als rooms katholiek pastoor, later als gereformeerd predikant. Hij blijkt zich echter te hebben geconformeerd na de Christelijcke ceremonien ende gebeden achter den Catechismum *  . Desalniettemin was er al sinds drie jaar geen avondmaalviering meer gehouden. De koster, Aelbrecht Claesz., genoot een inkomen van 25 gulden uit de kosteriegoederen. Er was geen schoolmeester. De visitatoren suggereerden in hun verslag om, mocht men besluiten tot aanstelling van een dergelijke funktionaris, deze te salariëren uit de kapellaniegoederen van sterkenburg. De kerkmeesters, die jaarlijks werden gekozen door en uit de buren, legden rekening en verantwoording af ten overstaan van predikant en buren. De inkomsten van de kerkfabriek bedroegen 22 of 23 gulden per jaar. Aan het slot doen de visitatoren het voorstel om Neerlangbroek met Overlangbroek te verenigen onder ds. Van Bemmel, maar deze vereniging, als die al heeft plaats gevonden, was in 1606 weer ongedaan gemaakt.
Dertien jaar later, tijdens de eerste provinciale synode van de Utrechtse kerk in 1606, kon de toenmalige predikant van Neerlangbroek Christiaan van Oyen melden dat het gehoor tamelick is ende aenwast *  . Wel klaagt hij over het optreden van zekere paap, heer Steven, die zijn kudde belaagt vanuit het aangrenzende Overlangbroek. Deze Steven Ghijsbertsz. de Cruijff, in 1576 benoemd tot pastoor te Overlangbroek, was in 1593 niet onwelwillend beoordeeld dat hij bereid was om zich aan de nieuwe verhoudingen aan te passen. Kennelijk had hij zich daarmee bij de overheid in een gunstig daglicht willen plaatsen om te voorkomen dat hij van zijn standplaats werd verwijderd. Maar zijn houding in de daarop volgende jaren liet er geen twijfel over bestaan dat hij altijd een overtuigd aanhanger van de rooms katholieke leer was gebleven *  .
Vermoedelijk heeft hij bij zijn zielzorgelijke werkzaamheden de bescherming genoten van leden van de plaatselijke adel, die blijkens herhaalde klachten in de notulen van de kerkenraad tot diep in de 17e eeuw in grote meerderheid Rome trouw bleven *  . Als gevolg hiervan duurde het nog geruime tijd vóórdat de aanhangers van de nieuwe leer de meerderheid uitmaakten in de vroegere parochie van Neerlangbroek. Nog in 1648 wordt, naar aanleiding van de beroeping van ds. Andreas Essenius, in de notulen van de gemeente geconstateerd dat dese gemeynte, die nu eerst begon in goede ordre gebracht te worden, daer sij wel dertigh of veertigh jaren daer te voren in eenen seer jammerlicken staet was geweest, soo datteer meenigh maelen op Sondagen gantsch geen volck ter kerck en quam ende den predicant wederom moest gaen sonder prediken *  . Vanaf toen ging het kennelijk voorspoediger met de gereformeerde gemeente: waren er in 1640 nog maar 18 communicanten, tien jaar later waren het er 60. Bij volkstelling van 1809 bedroeg op een totaal van 623 inwoners het aantal hervormden te Neerlangbroek 452 of ruim 70% tegenover 157 rooms katholieken en 14 lutheranen. Ten tijde van de volkstelling van 1960 was het percentage hervormden in de gehele gemeente Langbroek ongeveer even hoog met daarnaast nog ruim 90% gereformeerden en 181/2% katholieken.
De afscheiding van 1834 en de Doleantie van 1886 hebben in Neerlangbroek weinig invloed gehad. In 1836 sloten zich een aantal leden (Willem Doornenbal, Sofia Tijsseling, Willem Schaap en Neeltje Wieller) aan bij de Afgescheiden gemeente te Utrecht, later bij die te Amersfoort *  . Willem Schaap, van oorsprong visboer en afkomstig van Sterkenburg, oefende in september 1837 ten huize van Willem Doornenbal, wonende aan de Langbroekerwetering. Later diende hij de gemeente te Zeist als ouderling en oefenaar. Ook bij de Doleantie gaat het slechts om enkele huisgezinnen. In de notulen van 1889 wordt melding gemaakt van het dopen van het jongste kin van Hendrik van Domselaar en Petronella van Dijk in de dolerende kerk te Driebergen. Een ander lidmaat fungeerde daar als ouderling.
2. Archief
3. Bewerkingsgeschiedenis
Bijlage Lijst van predikanten van Neerlangbroek
Kenmerken
Datering:
1640-1967 (1991)
Plaatsnaam:
Langbroek, Nederlangbroek
Omvang:
3,50
Openbaarheid:
beperkt
Herkomst:
Particulier
Auteur:
L.P.W. de Graaf en W.B. Heins
Citeerinstructie:
Bij het citeren in annotatie en verantwoording dient het archief tenminste eenmaal volledig en zonder afkortingen te worden vermeld.Daarna kan worden volstaan met verkorte aanhaling.
VOLLEDIG:
RHC Zuidoost Utrecht, Wijk bij Duurstede. Toegang 382 Nederlandse Hervormde gemeente Nederlangbroek 1640-1967 (1991)
VERKORT:
NL-WbdRHCZOU. 382
Categorie:
 
 
 
MAIS-(M)DWS is een product van DE REE archiefsystemen BV
meer informatie over MAIS-(M)DWS